در مورد اسيد معده و شيوه درمانش

اسيد معده (به انگليسي: Gastric acid) يكي از اجزاي اصلي شيرهٔ معده (به انگليسي: digestive fluid) است. يك انسان بالغ روزانه بين ۲ تا ۳ ليتر شيرهٔ معده توليد مي كند. شيره معده يك مايع گوارشي اسيدي ور قيق است كه به وسيلهٔ غده هاي موجود درديواره داخلي معده ترشح مي شود. ازجمله موادي كه دراين شيره وجود دارد، هيدروكلريك اسيد است. پي اچ شيره معده به دليل وجود اين اسيد در حدود۱٫۵بوده و غلظت هيدروكلريك اسيد درآن ۰٫۰۳مولاراست. اسيدي بااين غلظت مي تواند فلز روي را در خود حل كند. علت وجود محيطي بااين قدرت اسيدي وجود مقدار يون هايH+ كه از ديواره داخلي معده و از ياخته هاي درون بافت نفوذناپذيري ترشح مي شوند. اين غشا اجازه مي دهد كه آب و مولكول هاي خنثي به سلول وارد يا ازآن خارج شوند. اما اين غشا معمولا از تبادل يونهاي آب پوشيده شده اي همچون K+,Na,Cl,H جلوگيري مي كنند.

تا به حال احساس سوزش سر معده داشته ايد؟ بعضي به آن سوزش سر دل مي گويند و بعضي ديگر وقتي دچار اين حالت مي شوند، مي گويند ترش كرده اند. اما فارغ از اسمش، اين احساس ناخوش آيندي است كه ميليون ها انسان را آزار مي دهد و كاش تنها عيب آن اذيت شدن بود.

اگر به ندرت دچار احساس سوزش معده مي شويد مشكلي وجود ندارد. اما اگر اين حالت را زياد تجربه مي كنيد، بايد به فكر درمان آن باشيد چرا كه مي تواند عوارض جدي و خطرناكي در پي داشته باشد.

ادامه مطلب ايران ام دي را از دست ندهيد.

تعريف: سوزش معده چيست؟

زماني كه اسيد معده وارد مري (لوله اي كه دهان را به معده متصل مي كند) مي شود سبب ايجاد التهاب و سوزش شده و ما در بالاي شكم و زير استخوان جناغ احساس سوزش و ناراحتي مي كنيم.

در واقع اسيد معده نبايد به مري وارد شود. نيروي جاذبه كمك مي كند كه اسيد همان پايين و در معده باقي بماند. در محل اتصال مري به معده نيز يك اسفنگتر مخصوص (مانند يك در حلقوي) وجود دارد كه جلوي بازگشت اسيد به مري را مي گيرد و فقط اجازه عبور غذا را مي دهد.

اما اگر اين اسفنگتر زياد باز و بسته شود و يا به اندازه كافي محكم بسته نشود امكان برگشت اسيد به بالا فراهم مي شود كه به آن «ريفلاكس» اسيد مي گويند.

گاهي اوقات علايم سوزش معده با علايم حمله قلبي اشتباه گرفته مي شود و اين جزو مواردي است كه مي تواند بسيار خطرناك باشد.

بيشتر بخوانيد: سوزش معده يا حمله قلبي؟ چگونه آنها را از يكديگر تشخيص دهيم؟

چه چيزي باعث سوزش معده مي شود؟

اسفنگتر تحتاني مري عامل اصلي ايجاد سوزش معده به حساب مي آيد. اما دو عامل ديگر هم مشكل را بيشتر مي كنند: وجود حجم زياد غذا در معده (پر خوري) و يا وجود فشار زياد روي شكم. (كه اغلب به خاطر چاقي، بارداري، يا يبوست ايجاد مي شود)

برخي غذاها سبب شل شدن اسفنگتر تحتاني مري مي شوند و به همين خاطر بازگشت اسيد را بيشتر مي كنند. غذاهايي مانند: گوجه فرنگي، مركبات، سير، پياز، شكلات، قهوه، الكل، محصولات داراي كافئين و قرص نعناع.

غذاهايي كه داراي چربي و روغن زياد هستند سبب سوزش سر معده مي شوند. در كنار آن استرس و كمبود خواب نيز سبب افزايش توليد اسيد معده شده و ميزان سوزش سر دل افزايش ميابد.

مصرف سيگار يكي از عوامل مهم سوزش معده است. چرا كه از يك طرف سبب شل شدن اسفنگتر تحتاني مري شده و از طرف ديگر سبب افزايش اسيد معده مي گردد. ضمن اينكه فراموش نكنيد كه برخي داروها نيز باعث سوزش معده مي شوند.

چه زماني بيمار تلقي شده و نياز به درمان داريم؟

پاسخ ساده است: اگر علايم شما مانند درد سوزاننده در قفسه سينه و سر دل بيشتر از «دو بار در هفته» ايجاد مي شود، شما به بيماري ريفلاكس اسيد معده مبتلا هستيد. نام ديگر اين بيماري GERD است كه مخفف gastroesophageal reflux disease مي باشد.

چه چيزي سبب بيماري ريفلاكس اسيد معده مي شود؟

يكي از عوامل شايع اين بيماري وجود اشكالي ساختاري در معده است كه در آن نوعي فتق وجود دارد كه به نام hiatal heia شناخته مي شود. اما در كنار آن عوامل زمينه ساز مهم ديگري نيز به شرح زير وجود دارند:

پرخوري و مصرف حجم زياد غذا در هر وعده و دراز كشيدن بلافاصله بعد از صرف غذا
داشتن اضافه وزن يا چاقي
مصرف غذا نزديك زمان خواب
مصرف برخي غذاهاي خاص مانند مركبات، گوجه فرنگي، شكلات، نعناع، سير، پياز، ادويه جات و غذاهاي چرب.
مصرف برخي نوشيدني ها مانند نوشيدني هاي گازدار، الكل، قهوه و چاي.
مصرف دخانيات
بارداري
مصرف داروهايي مانند آسپرين، بروفن، برخي داروهاي فشار خون يا شل كننده عضلاني.

علايم بيماري ريفلاكس اسيد معده (GERD) چيست؟

علايم شايع اين بيماري به اين شرح است:

احساس درد و سوزشي كه از معده به سوي شكم يا قفسه سينه تان حركت مي كند. گاهي اوقات اين درد به سوي گلو نيز كشيده مي شود.
احساس برگشت غذا يا اسيد ترش و تلخ به گلو يا دهان.

در كنار اين دو علامت اصلي، ممكن است اين علايم را نيز تجربه كنيد:

نفخ
مدفوع خوني يا سياه و قير مانند و يا استفراغ خوني.
آروغ
اشكال در بلع غذا
سكسكه
حالت تهوع
كاهش وزن، بدون پيدا شدن علت مشخص
سرفه خشك، خس خس سينه، خشن شدن صدا و يا گلودرد مزمن.

بيماري ريفلاكس اسيد معده (GERD) چگونه تشخيص داده مي شود؟

اگر بيشتر از دو بار در هفته داراي اين علايم هستيد، بايد جهت تشخيص قطعي به پزشك مراجعه كنيد. وجود علايم سوزش سر معده كليد اصلي تشخيص به شمار مي رود. به خصوص هنگامي كه با اعمال تغييرات در سبك زندگي، رژيم غذايي و استفاده از داروهاي ضد اسيد علايم بهتر شوند.

اما اگر برداشتن اين گام ها كمكي به بهبود علايم نكرد، ممكن است پزشك شما از آزمايش هاي ديگري جهت بررسي وجود مشكلات ديگر استفاده كند. كارهايي مانند اينها:

بلع باريوم: اين تصوير برداري براي بررسي باريك شدن مري يا وجود زخم در مري مورد استفاده قرار ميگيرد. پيش از تصوير برداري با اشعه ايكس بايد يك محلول را بنوشيد.
مانومتري مري: در اين آزمايش عملكرد مري و اسفنگتر تحتاني آن مورد بررسي قرار ميگيرد.
مانيتورينگ PH: همانطور كه از اسمش مشخص است، در اين آزمايش به دنبال اسيد در مري ميگردند. دستگاهي به درون مري وارد مي شود و براي يك تا دو روز در آنجا قرار ميگيرد تا ميزان اسيد ورودي به مري را محاسبه كند.
اندوسكپي: لوله اي وارد مري و معده مي شود و با دوربين درون مري و معده را بررسي مي كنند. پيش از آن داروي آرامبخش دريافت مي كنيد تا احساس راحتي بيشتري داشته باشيد.
نمونه برداري: ممكن است هنگام اندوسكپي از مري يا معده قطعات بافتي كوچكي برداشته شود تا آنها را زير ميكروسكوپ مشاهده كنند تا از نظر وجود عفونت و هر گونه رشد غيرطبيعي بررسي كنند.

آيا امكان درمان بيماري ريفلاكس اسيد معده با رژيم غذايي و تغيير سبك زندگي وجود دارد؟

يكي از موثرترين روش ها براي درمان اين بيماري پرهيز از مصرف غذاها و مايعاتي است كه سبب ايجاد علايم مي شوند. با برداشتن اين گام ها مي توانيد كمك بزرگي به بهبود علايم بكنيد:

حجم وعده هاي غذايي را كمتر كنيد.
مصرف سيگار را ترك كنيد.
قسمت بالاي تخت خواب خودتان را بين ۱۰ الي ۱۵ سانتيمتر بالاتر بياوريد.
در طول روز سعي كنيد روي صندلي چرت بزنيد.
لباس هاي تنگ و كمربند تنگ نپوشيد.
اگر چاق هستيد يا اضافه وزن داريد، سعي كنيد كه وزن تان را كاهش دهيد.
استرس خودتان را كمتر كنيد.
مشورت با پزشك تان را فراموش نكنيد.

آيا امكان درمان بيماري ريفلاكس اسيد معده با دارو وجود دارد؟

در اغلب موارد كافي است كه سبك زندگي تان را اصلاح كنيد تا مشكل حل شود. گاهي اوقات هم مصرف داروهاي آزاد مشكل را حل مي كند.

داروهاي ضد اسيد مي توانند اسيد ترشح شده از معده را خنثي كنند. اما مي توانند عوارضي مانند اسهال يا يبوست به همراه داشته باشند. به خصوص اگر آنها را زياد مصرف كنيد. بهتر است ضد اسيدي مصرف كنيد كه داراي هيدروكسيد آلومينيم و منيزيم به صورت همزمان باشند. (مانند شربت آلومينيوم ام جي) تركيب اين دو سبب كاهش عوارض گوارشي خواهد شد.

اما اگر داروهاي ضد اسيد به اندازه كافي موثر نبود، ممكن است پزشك شما سراغ تجويز داروهاي ديگري برود كه به صورت تكي يا تركيبي تجويز مي شوند. برخي از آنها به اين شرح اند:

مواد فوم ساز: اينها معده را مي پوشانند تا جلوي ريفلاكس را بگيرند.
مسدود كننده هاي H2: داروهايي مانند رانيتيدين و فاموتيدين. اين گروه از داروها توليد اسيد را كاهش مي دهند.
مهار كننده هاي پمپ پروتون: داروهايي مانند امپرازول و پنتوپرازول. اين دارو ها هم با مكانيسمي متفاوت ميزان ترشح اسيد را كاهش مي دهند.
پروكينتيك ها: به تقويت اسفنگتر تحتاني مري كمك نموده و به تخليه سريع تر معده كمك مي كنند.

توجه كنيد كه بدون تجويز پزشك نبايد اين داروها را با هم مصرف نمود.

آيا درمان جراحي براي بيماري GERD يا ريفلاكس اسيد معده وجود دارد؟

اگر با درمان دارويي همچنان مشكلات ادامه داشته باشد و علايم بيماري اختلالات زيادي در زندگي ايجاد كنند، ممكن است به فكر انجام جراحي افتاده باشيد.